فهرست :

1- طرح مسئله

2- اهمیت و ضرورت مسئله

3- بررسی و ارزیابی طرح های بالادست مربوط به حوزه مطالعاتی

4- تعیین سطوح مطالعاتی

5- مطالعات در محدوده فراگیر ( سطح 1 )

1-5 – مطالعات اجتماعی – اقتصادی

• تاثیر اجتماعی – اقتصادی مراکز اشتغال موثر در حوزه فراگیر بر فضای شهری

2- 5 – مطالعه کاربری اراضی

• کاربری های عمده تاثیر گذار در منطقه
• وضعیت فضاهای تجاری غرب مشهد
• بررسی عناصر لینچ در محدوده

3- 5 – مطالعات حمل و نقل

• بررسی سلسله مراتب شهری
• بررسی مقطع عرضی فضا
• بررسی وضعیت علائم راهنمایی
• بررسی وضعیت پارک حاشیه ای و غیر حاشیه ای
• بررسی سیستم های حمل و نقل عمومی
• بررسی وضعیت تردد و ایمنی عابران پیاده و معلولین

 

6- مطالعات در محدوده بلا فصل ( سطح 2 )

1 – 6 – مطالعات اقلیمی

• ویژگی های کلی اقلیمی
• بررسی هماهنگ سازی محیط مسکونی با شرایط اقلیمی
• تعیین قرار گیری مناسب جهت ساختمان ها و خیابان ها

2- 6 – مطالعات کالبدی

• بررسی تاثیر عناصر و کاربری های عمده حوزه بلا فصل در فضا

7- مطالعات در محدوده مداخله ( سطح 3 )

1 – 7 – مطالعات اجتماعی – اقتصادی

• شناسایی اقشار اجتماعی استفاده کننده از فضا

2 – 7 – مطالعات حمل و نقل

• نقاط ورودی و خروجی و نقاط توزیع ترافیک در فضا
• وضعیت پارکینگ ها
• الگوی حرکت پیاده

3 – 7 – مطالعات سازمان کالبدی

• کیفیت ابنیه ، قدمت ابنیه ، تعداد طبقات و کاربری های آنها
• سطح عملکردی کاربری ها
• فضاهای عمومی و خصوصی
• برداشت نما

( سطوح شفاف و کدر – تزئینات و ملحقات – خطوط افقی و عمودی)

• برداشت مبلمان شهری
• بررسی کفسازی محدوده مورد نظر

8- پرسشنامه

1 – 8 – بررسی پرسشنامه مراجعین

2- 8 – بررسی پرسشنامه مغازه داران

3 – 8 – نتایج مربوط به پرسشنامه ها

9- تحلیل

1 – 9 – جمع بندی نقاط قوت و ضعف ، فرصت ها و تهدیدها در قالب جدول swot

 

 

 

 

 

1 - طرح مسئله

فضای شهری مورد نظر حدفاصل چهارراه آزاد شهر تا چهار راه میلاد است . این راسته یک راسته تجاری است که عملکرد هایی چون فروشگاه پوشاک و طلا فروشی بیشتر در آن به چشم می خورد . پارک ملت به عنوان یک پارک شهری افرادی را با طبقات اجتماعی گوناگون از همه جای شهر به این منطقه می کشاند ، اما اکثریت استفاده کنندگان از این فضا ساکنان غرب شهر می باشند .

این راسته در ارتباط با مسیر های اصلی و پراهمیت شهر است و به دلیل تمرکز مراکز تجاری مکانی برای رفع نیازهای افراد محسوب می شود .

 

2 - اهمیت و ضرورت مسئله

وجود پارک ملت که در مقیاس پارک شهری عمل می کند و مراکز تجاری سبب شده که در اکثر ساعات به خصوص عصر و شب در این فضا با ترافیک زیادی مواجه باشیم . مسئله مهمتر کمبود جای پارک است که موجب می شود افراد در کوچه های اطرا ف پارک کنند و در نتیجه این کوچه ها همواره مملو از ماشین ها می باشند و مشکلاتی برای ساکنین آن محدوده موجب می شود . با توجه به این موضوع کمبود پارکینگ عمومی احساس می گردد .

به نظر می رسد پارک ملت و مراکز تجاری ا ز عوامل اصلی ازدحام پیاده ها در این فضا ست . ازدحام افراد پیاده در ساعات سر شب آنقدر زیاد است که پیاده رو ها ظرفیت آن را ندارند .

حال با توجه به اهمیتی که این راسته در ارتباط با سایر نقاط شهر دارد ، سعی بر آن است که با شناخت فضا چه از لحاظ اجتماعی و چه از لحاظ کالبدی ، به بررسی این فضا پرداخته و ضعف ها و قوت های آن را مشخص کنیم .

 

3 - بررسی و ارزیابی طرح های بالادست مربوط به حوزه مطالعاتی

طرح های فرادست و موازی بررسی شده در این محدوده عبارتند از :

- طرح جامع توسعه و عمران حوزه نفوذ شهر مشهد

- طرح جامع تفصیلی خازنی

- طرح جابجایی زندان وکیل آباد

- طرح ساماندهی کال چهل بازه

- طرح قطار شهری شهر مشهد

در ذیل هر یک از این طرح ها و پیشنهادات ارائه شده توسط آنها مورد بررسی قرار می گیرند .

 

 

 

ü طرح جامع توسعه عمران حوزه نفوذ شهر مشهد

همان گونه که می دانیم طرح جامع توسعه عمران و حوزه نفوذ مهرازان ، شهر مشهد را به 16 منطقه تقسیم می کند و بر این اساس منطقه آزاد شهر و بلوار معلم در منطقه 10 و میان نواحی 8 و 10 واقع شده است .

علاوه بر این طرح جامع توسعه عمران و حوزه نفوذ مهرازان بر اساس گروه های درآمدی ، شهر مشهد را به سه منطقه تقسیم می کند . منطقه آزاد شهر و بلوار معلم جزء منطقه سه واقع شده اند یعنی غالب ساکنین این محدوده دارای در آمد متوسط هستند و تراکم جمعیتی نیز در این منطقه متوسط می باشد .

بر اساس درجه بندی معابر طرح جاع توسعه عمران و حوزه نفوذ مهرازان کاربری های مستقر در حاشیه محورهای معلم ، امامت ، میلاد ، تجاری – مسکونی می باشند .

ü طرح جامع تفصیلی خازنی

بر اساس طرح جامع تفصیلی خازنی شهر مشهد به سه منطقه تقسیم می گردد . طبق مطالعات صورت گرفته منطقه مورد مطالعه محل اسکان گروه های درآمدی متوسط و مرفه می باشد ، این منطقه جزء مناطق کارمند نشین و مشاغل آزاد می باشد .

 

طرح جامع تفصیلی خازنی ، شهر مشهد را به لحاظ تراکم جمعیتی به سه منطقه ( تراکم کم ، متوسط ، زیاد ) تقسیم می کند . بر اساس این طرح محدوده مورد مطا لعه دارای تراکم کم جمعیتی می باشد .

علاوه بر این منطقه مورد مطالعه دارای سه نوع تراکم مسکونی می باشد :

 

- مسکونی با تراکم کم

تعداد وا حد های مسکونی در این اراضی 30 تا 40 واحد و تراکم خا لص کمتر از 150 نفر در هکتار پیشنهاد شده است . حداقل سطح قطعه در این منطقه 250 متر مربع ( گروه درآمدی بالا ) و 200 متر مربع ( با درآمد متوسط )

 

- مسکونی با تراکم متوسط

تعداد وا حد های مسکونی در این اراضی 40 تا 75 واحد می باشد و تراکم خالص بین 250 تا 300 نفر در هکتار پیش بینی شده است . حداقل مساحت برای هر واحد های مسکونی 200 متر مربع ( پردرآمد ) و 150 متر مربع ( با درآمد متوسط )

 

 

- مسکونی با تراکم زیاد

تعداد وا حد های مسکونی در ا ین اراضی ، 75 تا 100 وا حد و تراکم خالص بین 300 تا 450 نفر در هکتار پیشنهاد شده است . حداقل مساحت زمین برای هر واحد مسکونی 175 متر مربع ( درآمد بالا ) و 125 متر مربع ( با درآمد متوسط )

 

 

 

 

	تعداد واحد	تراکم جمعیتی خالص (نفردرهکتار)	حداقل سطح قطعه (مترمربع)
			درآمد بالا	درآمد پائین و متوسط
تراکم کم	40 - 30	150	250	200
تراکم متوسط	75 - 40	300- 150	200	150
تراکم زیاد	100- 75	450 - 300	175	125

پیشنهادات طرح جامع تفصیلی خازنی

 

 

بر اساس درجه بندی معابر طرح خازنی بلوار آزادی ، وکیل آباد و بزرگراه امام علی ( ع ) که مرزهای محدوده را تشکیل می دهند به عنوان شاهراه و بلوار معلم به عنوان شریانی درجه 1 و بلوار امامت به عنوان شریانی درجه 2 در نظر گرفته شده اند . طرح خازنی برای واحد های مستقر در حاشیه این معابر کاربری مسکونی پیشنهاد کرده است . (که عملا در محدوده

این گونه نیست و این پیشنهاد در محدوده محقق نشده است و تحقق آن نیز به دلیل از بین بردن یکی از فضاهای شهری که در سطح منطقه عملکرد دارد درست به نظر نمی رسد . )

 

 

 

ü طرح جابجایی زندان وکیل آباد

اهداف و سیاستهای طراحی این طرح به شرح زیر می باشد :

هدف کلان 1 – ایجاد تعادل و توازن در نظامهای فعالیتی پهنه غربی شهر مشهد

هدف کلان 2 – ارتقای کیفیت زندگی ساکنان در محدوده موثر

هدف کلان 3 – ارتقای کیفیت بافت شهری به سمت پایداری

هدف کلان 4 – ارتقای حضور کیفیات اکولوژیک

هدف کلان 5 – ارتقای منظر ذهنی و عینی

هدف کلان 6 – بازدهی اقتصادی مناسب پروژه

 

تدوین رویکردها برای عملکرد درون حوزه

درصورت جابجایی زندان وکیل آباد کاربری هایی به شرح زیر در این مکان مستقر خواهند شد .

در صورت احداث عملکرد تجاری در حوزه مداخله دو رویکرد قابل تصور است :

رویکرد اول : کاربری تجاری در مقیاس منطقه

رویکرد دوم : کاربری تجاری درمقیاس شهری

 

 

مقایسه مزیت های دو گزینه

گزینه تجاری منطقه ای	گزینه تجاری شهری
تامین سرانه های منطقه ای و افزایش رفاه نسبی ساکنین	افزایش ارزش اراضی و افزایش چشمگیر نرخ بازدهی داخلی
تشکیل منطقه مسکونی نسبتا قوی و کارآمد	کمک به ارتقای نقش منطقه در شهر
	تغییر ساختار اجتماعی ساکنین در محدوده اطراف زندان و جابجایی جمعیت در بخش غربی منطقه

 

در نهایت این طرح کاربری های تجاری مقیاس شهر و کاربری فرهنگی را جهت استقرار دراین مکان پیشنهاد کرده است .

 

 

 

ü طرح ساماندهی کال چهل بازه

 

عناصر اصلی طرح

• محور سبز با عرض تقریبی 80 متر
• محوطه های مسکونی
• عناصر فرهنگی و یادمانی شهری
• محوطه های خدماتی و تجاری

اهداف کلان

به طور خلاصه در بحث ساماندهی کال چهل بازه و فضاهای پیرامونی و احداث پارک خطی شهرداری مشهد اهداف زیر در نظر گرفته می شود :

- عملکرد زیست محیطی طرح و افزایش راندمان و کارایی و بهینه سازی ساختار اکولوژیکی شهر

- شهرسازی نو و لزوم توجه به فضاهای باز و عمومی

- ساخت و هدایت کالبدی شهر و بازنگری در لکه های شهری

- اثر بیوکلیمای شهری

- کاهش آلودگی های صوتی و تنفسی

- اثرات زیبا شناختی شهری

- افزایش جاذبه های تورستی و تفریحی شهر

- کمک به افزایش استانداردهای بهداشت محیط شهری

- استفاده از فرصت فراهم آمده برای افزایش ذخیره ارضی برای خدمات عمومی آتی شهر

- ارتقای بهره وری اجتماعی از فضاهای سبز و افزایش زمینه های مشارکت سبز شهرواندان

 

 

 

 

 

4 – تعیین سطوح مطالعاتی

 

محدوده مورد مطالعه شامل حوزه فراگیر ، بلا فصل و مداخله می باشد . در زیر به بیان مرز هر یک از این حوزه ها می پردازیم .

 

• حوزه فراگیر ( سطح 1)

پهنه غربی شهر مشهد به عنوان حوزه فراگیر که به طور غیر مستقیم بر فضای شهری مورد نظر اثر می گذارد و یا از آن تاثیر می پذیرد ، انتخاب شده است . این پهنه مناطق 9 و 10 و 11 را در بر می گیرد و شامل مسرهای ارتباطی اصلی شهر مثل بزرگراه امام علی ، بلوار وکیل آباد ، بلوار آزادی ، بلوار شاهد ، بلوار دانشجو و ... است .

هدف از مطالعه این حوزه تعیین نقش و جایگاه آن در سطح شهر و همچنین به دست آوردن دید کلی نسبت به نحوه توزیع فعالیت ها در محدوده است . در این سطح هیچ گونه تضمینی در خصوص آینده اتخاذ نمی گردد .

 

 

 

• حوزه بلا فصل (سطح 2)

این حوزه محدوده بین بلوار وکیل آباد ، بلوار ایرج میرزا ، بزرگراه امام علی و بزرگراه آزادی را در بر می گیرد . این حوزه به عنوان محدوده تاثیر گذار و تاثیر پذیر مستقیم بر فضای شهری مذکور مورد بررسی قرار می گیرد .

 

• حوزه مداخله (سطح 3)

این حوزه بخشی از محور امامت است که از چهار راه میلاد تا چهارراه آزاد شهر انتخاب شده است . این محدوده ، محدوده ای است که مورد بررسی و مداخله قرار می گیرد . هدف از مطالعه این حوزه بررسی شاخص ها و معیارها جهت رسیدن به چشم انداز کلی طرح و ایجاد فضای شهری مطلوب است .

 

(در نقشه سطوح مختلف مطالعاتی نشان داده شده است . )

 

 

5 – مطالعات در سطح فراگیر

1 – 5 – مطالعات اجتماعی – اقتصادی

• تاثیر اجتماعی – اقتصادی مراکز اشتغال موثر در حوزه فراگیر بر فضای شهری

 

بر اساس بررسی میدانی و مشاهده صورت گرفته کاربری های تجاری در این محدوده در حاشته محورهای اصلی به صورت خطی شکل گرفته اند و پهنه غربی شهر فاقد فضای تجاری متمرکز است . محورهای وکیل آباد ، امامت ، معلم ، میلاد ، دانشجو و ... از جمله محورهای اصلی هستند که فعالیت های تجاری در حاشیه آنها وجود دارد . اما عمده این فعالیت ها در مقیاس محله و ناحیه سرویس دهی می کنند و تنها درحاشته محورهای معلم و امات شاهد شکل گیری مقیاس منطقه و شهر می باشیم . این فعالیت ها بیشتر در شرق محدوده متمرکز اند به طوری که می توان گفت منطقه 11 دارای نقش اصلی خدمات رسانی به غرب شهر مشهد است . در واقع در پهنه غرب مشهد با عدم تعادل فضایی در توزیع فعالیت ها مواجه هستیم .

با توجه به این موارد می بینیم که ساکنان غرب برای تامین نیازهای خود به سمت فضای شهری ( حوزه مداخله ) مراجعه می کنند ، که این به دلیل همان عدم تعادل توزیع فضایی و کمبود فعالیت ها ی ناحیه ای و منطقه ای در پهنه غربی است .

علاوه بر فعالیت های تجاری در محدوده فراگیر کاربری های تفریحی و خدماتی و فرهنگی نیز به صورت عمده در شرق حوزه متمرکز شده اند ، که از آن جمله می توان به پارک ملت در مقیاس شهری ف دانشگاه فردوسی در مقیاس فراشهری و .... اشاره کرد .

 

 

2 - 5 – مطالعات کاربری اراضی

• کاربری های عمده تاثیر گذار در منطقه

کاربری تجاری :

دراین محدوده شاهد شکل گیری مراکز تجاری خطی در راستای بلوار معلم ، بلوار امامت ، بلوار شاهد ، بلوار دانشجو و محور پیروزی هستیم . کاربری تجاری در بلوار وکیل آباد به صورت پراکنده در حاشیه بلوار شکل گرفته اند .

فروشگاه رفاه در قاسم آباد نیز به صورت مجتمع تجاری و در سطحی فراتر از ناحیه عمل می کنند.

 

 

کاربری آموزشی :

دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه فردوسی به عنوان کاربری های عمده که تاثیر بر محدوده مورد مطالعه دارند در نظر گرفته شده اند .

کاربری فضای سبز :

یکی از با اهمیت ترین فضاهای سبز که در سطح کل شهر عملکرد دارد پارک ملت می باشد که در حوزه فراگیر قرار گرفته است و تاثیرات فراوانی را در جذب جمعیت به این محدوده دارد .

زمین بایر :

در محل اتصال قاسم آباد به بقیه شهر زمین بایر وسیعی به نام کال چهل بازه موجود است که به نوعی باعث جدایی قاسم آباد از اطراف آن شده است . البته این قسمت همواره مورد ارزیابی و برنامه ریزی افراد و مشاورین قرار داشته است . این کال شامل بزرگراه امام علی (ع) نیز می باشد .

کاربری درمانی :

بیمارستان فارابی به خصوص و بیمارستان جواد الائمه تاثیر گذاری در منطقه و شهر ایفا می کنند و به عنوان یکی از کاربری های عمده تاثیر گذار تعیین گشته اند .

• وضعیت فضاهای تجاری غرب مشهد